آموزش جامع سواد مالی به کودکان: ویژه والدین و مربیان: بخش اول

آموزش جامع سواد مالی به کودکان: ویژه والدین و مربیان: بخش اول

یکی از حوزه هایی که آموزش آن به کودکان، بسیار ضروری و مهم است، سواد مالی است. در بسیاری از سایت هایی که در حوزه کودکان فعالیت می کنند، به این موضوع پرداخته شده است، اما به شکل محدود و البته غیر علمی. در این مقاله و همچنین سه مقاله دیگر (مقاله دوم؛ مقاله سوم؛ مقاله چهارم)، به صورت بخش بندی شده، شما والدین و مربیان عزیز را با تمامی جنبه های آموزش سواد مالی به کودکان آشنا خواهیم ساخت.

تعریف سواد مالی:

سواد مالی توانایی استفاده از دانش و مهارت ها برای تصمیمات مدیریتی پولی درست و موثر است. سواد مالی شخصی دربرگیرندۀ دامنه ای از موضوعات پولی همچون چگونگی استفاده از پول برای زندگی حال و آینده است. در حالی که سواد خواندن و نوشتن قسمت مهمی از نظام آموزشی است، آموزش سواد مالی غالبا مغفول مانده است. بخصوص در مراکز پیش دبستان و دبستان کشورمان بسیار کم به این موضوع پرداخته می شود.

چرا باید به کودکان سواد مالی را آموزش دهیم؟

بسیاری از بزرگسالان به دلایل مختلف از جمله مدیریت بد منابع مالی خودشان، از صحبت کردن و آموزش سواد مالی به کودکان خودداری می کنند که این به معنای محروم کردن کودکان از دو مقوله تجربه و قدرت پیش بینی بالا که کودکان از آنها محروم هستند. والدین نباید انتظار داشته باشند تا برای آموزش سواد مالی حتما باید خودشان فردی ثروتمند یا با توانایی مالی بالا باشند و اگر سرمایه شان کم است می توانند با تلاش بیشتر و کسب درآمد بالاتر الگوی خوبی برای فرزندان خود باشند، البته همانگونه که گفته شد باید با چگونگی آموزش سواد مالی به کودکانشان آشنا باشند.

مانند بسیاری از موضوعات جذاب دیگر، پول چیزی است که کودکان از جاهای مختلف خارج از خانه مانند مدرسه، محیط های ورزشی، خانۀ دوستان و … دربارۀ آن می شنوند. در حالی این شنیده ها ممکن است نامطلوب باشد چرا که این امکان وجود دارد تا پیام های اشتباهی را درباره پول از دوستانشان دریافت کنند. برای مثال، کودک تان ممکن است از همکلاسیش شنیده باشد که افراد ثروتمند خوش شانس هستند.

اگر کودکتان معتقد باشند که ثروت و پول نتیجۀ شانس است، آیا انگیزه ای برای بدست آوردن مسئولانه پول وجود خواهد داشت. و شاید این اعتقاد در آنها بوجود آید که برای بدست آوردن پول به تلاش و برنامه ریزی نیازی نیست و و کمترین تلاش و با راه های مختلف هر چند غیرقانونی آن را بدست آورد. بسیار مهم است که در دوران کودکی برای آنها کاملا توضیح داده شود که ثروت در اثر خوش شانسی بوجود نمی آید و برای بدست آوردن آنها به تلاش زیاد و تصمیم گیری های مناسب مرتبط است. حتی اگر شما خود تجربه و سواد کافی را برای آموزش ندارید، می توانید از منابع متعدد و افراد آشنا و خبره کمک بگیرید.

با آموزش دادن کودکان تان دربارۀ پول، شما به آنها کمک می کنید تا ارتباط میان درآمد، هزینه و پس انداز را کشف کند. با انجام این، کودکان همچنین شروع به درک ارزش پول می کنند. این سواد برای کودکان با سنین پایین تر می تواند با مفاهیم پولی ساده همچون شمارش تعداد اسکناس ها و ترتیب اهمیت آنها شروع شود(تفاوت ارزشی اسکناس های هزار، دو هزار، پنج هزار، و ده هزار تومانی با یکدیگر). به کودکان بزرگتر نیز می توان دربارۀ حساب های پس انداز، تخصیص هزینه ها و ایجاد یک بودجۀ شخصی آموزش داد.

نکتۀ مهم علاوه بر آموزش مفاهیم، این است که بتوانیم به آنها فرصت دهیم که در موقعیت های واقعی همچون سوپرمارکت خودشان بتوانند پول ها را بشمارند هر چند که این کار باعث زحمت و تخصص زمان زیاد باشد.

آموزش سواد مالی به کودکان: پول چیست؟

تا سن سه سالگی، بیشتر کودکان درک می کنند که پول می تواند برای چیزی که می خواهند مبادله شود. کودکان می بینند که شما برای چیزهای مختلف همچون غذا، اسباب بازی ها، کتاب ها، لباس ها و غیره پول پرداخت می کنید. بخاطر مشاهدۀ مکرر از مبادلات، آنها حتی در سنین بسیار پایین می توانند بفهمنند که می تواند برای خرید چیزهایی که نیاز دارند و می خواهند بکار رود. آنچه که آنها ممکن است درک نکنند این است که بطور دقیق پول چیست و چگونه می تواند تمام شود.

آموزش مفهوم مبادلۀ پایاپای به کودکان

به کودکان تان توضیح دهید که قبل از اینکه پول وجود داشته باشد، افراد مجبور بودند مبادله پایاپای کنند، یعنی اینکه در ازای دریافت کالای مورد نظر خود، کالایی را به فرد مقابل بدهند. مواردی همچون حیوانات، غذا، غلات و حبوبات برای مبادلۀ کالا به کالا مورد استفاده قرار می گرفتند، و افراد باید روی آنچه مبادله ای منصفانه بود، توافق می کردند: یعنی چه مقدار از این کالا می تواند با کالای مقابل برابرای کند. برای مثال، دوازده عدد تخم مرغ ممکن است به اندازۀ یک قرص نان ارزش داشته باشد.

در حالیکه مبادلۀ کالا به کالا موثر بود و به افراد اجازه می داد تا نیاز خود بخوبی برآورده سازند، معایب مهمی در این سیستم وجود داشت:

۱) حمل نقل مواردی که برای مبادله استفاده می شد همیشه آسان نبود. از کودک تان سوال کنید:” آیا می توانی یک گاو یا چندین مرغ را در جیبت بگذاری یا آنها را راحت جابه جا کنی؟”

۲) کالاها همیشه برای تقسیم کردن آسان نبودند. پول می تواند به مقدارهای کمتری قابل تبدیل باشه و برای خرید کالاهایی با ارزش های مختلف مقدار متفاوتی رو پرداخت کرد. از کودکان بپرسید:” آیا یک گاو برای یک قرص نان تجارت عادلانه ای است؟”

۳) کالاهای مبادله ممکن است پوسیده، فاسد، شکسته یا به هر صورتی بی ارزش شوند. از کودکان بپرسید: ” یک تخم مرغ چقدر می تواند سالم بماند؟ نان تان چقدر ارزش دارد اگر کپک بزند؟

بخاطر مشکلات گفته شده و برخی دیگر، مبادلات کالا به کالا مشکل بود، افراد به یک راه آسان تری برای خرید مایحتاجشان نیاز داشتند. سکه ها بسیار از مشکلاتی را که در مبادله کالا به کالا وجود داشت را حل کرد: سکه ها به راحتی قابل حمل بود، در عنوان ها و ارزش های مختلف وجود داشت و ارزش شان را در در طول زمان حفظ می کردند.

آموزش مفهوم و انواع پول به کودکان

به کودکان تان نشان دهید که پول به شکل ها و سایزهای مختلفی می باشد. غالب کشور دو نوع پول دارند: سکه ها که از فلزات ساخته می شوند و اسکناس ها از کاغذ ساخته می شوند. برای کودکان بسیار لذت بخش خواهد بود که همۀ انواع سکه ها و اسکناس ها را ببینند پرا که می توانند آنها را در اندازه، شکل، و رنگ مقایسه کنند. یادگیری اسامی و ارزش های هر یک از سکه و اسکناس می تواند با تمرین انجام گیرد. بسیار خوب خواهد بود که به کودکان با سنین پایین تر بسادگی توضیح داده شود که سکه و اسکناس اسم و ارزش مقداری مخصوص خود را دارد. کودکان بزرگتر می توانند اسم سکه ها و اسکناس ها و ارزش شون یاد بگیرند.

همچنین می توان به کودکان بزرگتر (دبستانی) آموزش داد که سکه ها یا اسکناس های کوچکتر می توانند ارزشی برابر با واحدها بزرگتر داشته باشند. برای مثال: یک هزار تومان می تواند به شکل زیر باشد:
۴۰ تا ۲۵ تومانی
۲۰ تا ۵۰ تومانی
۱۰ تا ۱۰۰ تومانی
۵ تا ۲۰۰ تومانی
۲ تا ۵۰۰ تومانی
و یا
۱۰۰ تا ۱۰ تومانی

آموزش سکه و اسکانس به کودکان از طریق بازی

بازی هایی وجود دارد که شما با کمک آنها می توانید به کودکان تان آموزش دهید تا سکه ها و اسکناس های مختلف را بشناسند:

 به کودک تان سکه یا اسکناس هایی با اندازه ها و رنگ های مختلف بدهید و از آنها بخواهید بر اساس رنگ و اندازه دسته بندی کند. برای مثال، ۱۰ اسکناس ۵۰۰ تومانی، ۱۰ اسکناس ۵ هزرار تومانی، ۱۰ اسکناس ۱۰ هزار تومانی را بصورت درهم و یکجا به آنها بدهید و همانطور که گفته شد از آنها بخواهید تا بر اساس شباهت ظاهری دسته بندی کنند.

⇐ اسکناس های مختلف را به کودکان نشان دهید و از آنها بخواهید که اسم و ارزش هر کدام از آنها را بگوید. برای مثال، بگویید این اسکناس هزار تومانی است و آن می توان یک بستنی خرید. و یا ده تا از این صد تومانی های داشته باشیم می توانیم یک بستنی بخریم.

⇐ با در اختیار قرار دادن پول های با شکل ها و اندازه های مختلف، از کودکان بزرگتر (آنهایی که شمردن را می دانند) بخواهید تا مقداری مشخصی از پول را به شما نشان دهد: ” هزار تومان پول خرد به من بده” یا “برای ۸۵۰ تومان کرایه تاکسی از کدام پول های می توانم استفاده کنم”.

 به کودکان اسکناس هایی با ارزش های مختلف نشان دهید و به به آنها نشان دهید تا به خوبی به هر یک از آنها نگاه کند. به آنها این نکته را خاطرنشان کنید که سکه ها و اسکناس های نامشابه که شکل و اندازۀ یکسان دارند، بر اساس تصاویر و نقش ها روی آنهاست ارزش های متفاوتی دارند.

آموزش روش های دیگر برای پرداخت به کودکان

در حالی که مفهوم اعتبار ممکن است برای کودکان ثقیل باشد، شما می توانید به کودکان تان توضیح دهید که افراد می توانند بدون داشتن اسکناس و سکه چیزهایی بخرند. افراد همچنین می توانند از کارت های اعتباری و چک ها برای خرید لوازم و خدمات مختلف استفاده کنند. بسیار مهم است که کودکان بفهمند که کارت های اعتباری و چک ها بدون پشتوانه، پولی نیستند و ارزشمندی آنها مستلزم آن است که افراد دارای پشتوانۀ پولی باشند و برای آن نیز باید کار کنند.

پایان بخش اول آموزش سواد مالی به کودکان

بخش دوم: آموزش جامع سوادمالی به کودکان: بخش دوم: بدست آوردن پول

 

سایر بخش ها
بخش سوم: آموزش جامع سوادمالی به کودکان: بخش سوم: کالاها، نیازها، خواسته
بخش چهارم : آموزش سوادمالی به کودکان: بخش چهارم: خرج کردن و پس انداز کردن

نظرات