آگاهی واج شناختی چیست و چرا آموزش آن در پیش از دبستان مهم است؟

آگاهی واج شناختی چیست و چرا آموزش آن در پیش از دبستان مهم است؟

بسیاری از کودکان اولین آگاهی واج شناختی  (phonological awareness) خود را در دوران پیش‌دبستان نشان می‌دهند. در واقع دوران پیش‌دبستان یک منبع ارزشمند و مهم برای تحول کودکان در آگاهی واج شناختی است. اهمیت آگاهی واج شناختی در موفقیت‌های بعدی کودکان چه در مدرسه و چه در خارج مدرسه و نیز اهمیت دوران پیش‌دبستان در پرورش مهارت‌های واج‌شناختی کودکان تا بدان جا است که عده‌ای مهم‌ترین مأموریت آموزش‌وپرورش پیش‌ از دبستان را پرورش آگاهی واج شناختی کودکان دانستند. واج‌شناختی که جزء ضروری تحول نرمال در زبان است (پاول و نوربوری، ۲۰۱۲) به تحلیل و دست‌کاری کردن زبان در دو سطح اشاره دارد؛ در سطح کلمه، در سطح واج.

منظور از آگاهی واج شناختی در سطح کلمه توانایی دست‌کاری کردن و تحلیل واحدهای واج‌شناختی بزرگ‌تر (مانند کلمات مسجّع و مرکب) است.

آگاهی واج شناختی در سطح واج اشاره به توانایی تحلیل و دست‌کاری واحدهای صدایی منفرد (واج‌ها) در یک کلمه دارد (دیگی و شوارزر، ۲۰۱۱).

باید توجه داشت که واج با حرف متفاوت است. در یک مقایسه ساده باید گفت:  حرف صورت مکتوب واج است و واج صورت ملفوظ حرف

 

به‌کرات نشان داده شد است که عملکرد کودکان پیش‌دبستانی در آزمون‌های آگاهی واج شناختی یکی از پیش‌بینی‌کننده‌های اصلی در توانایی خواندن کودکان در آینده است (برای مثال پژوهش سری، رأس و لیام­پوتانگ، ۲۰۰۸؛ گاسوامی، ۲۰۰۸؛ کامهی­ کتس، ۲۰۰۵؛ پرت و بریدی، ۱۹۸۸؛ بال و بالچمن، ۱۹۸۸؛ اسنو، برونز و گریفین، ۱۹۹۸؛ بروک، ۱۹۹۲). در واقع آگاهی واج شناختی یک مهارت محوری و اساسی برای فراگیری خواندن است (مورتیز و همکاران، ۲۰۱۳).

آگاهی واج شناختی

 

از طرفی، موفقیت در خواندن با عملکرد تحصیلی، اتمام مدرسه، سازگاری اجتماعی، یادگیری در بزرگ‌سالی و همچنین فرصت‌هایی که پس از دوره متوسطه فراهم می‌شود، از جمله درآمد در بزرگ‌سالی، ارتباط دارد (انجمن ملی سلامت و تحول کودک، ۲۰۰۰).

افزون بر خواندن، آگاهی واج شناختی پیشرفت بعدی کودکان در ریاضی را نیز متأثر می‌سازد (فیراز و همکاران، ۲۰۱۵؛ ترابی‌پور، بهارلویی و تذهیبی، ۱۳۹۰). در واقع، به نظر می‌رسد تکالیف آگاهی واج شناختی پیش‌بینی‌کننده خوبی برای تفاوت‌های فردی در ریاضی باشد. به این دلیل که هر دو حوزه به‌طور ویژه به منابعی از حافظه واج‌شناختی و کنترل اجرایی مرکزی احتیاج دارند. به نظر می‌رسد همان حافظه فعال که برای حل مسائل ریاضی به کار می‌رود، برای انجام تکالیف آگاهی واج شناختی نیز استفاده می‌شود. برای انجام تکالیف آگاهی واج شناختی ، کودک باید بازنمایی صحیح از واج‌های کلمه را رمزگشایی و در حافظه واج‌شناختی ذخیره کند. در هنگام حل‌ مسائل ریاضی، کودک ابتدا واژه‌ها و عملیات را به رمزهای گفتاری تبدیل می‌کند (ترجمه رابطه ریاضی به کلام). در نتیجه لازم است بازنمایی واج‌شناختی صحیح از واژه‌ها و عملیات داشته باشد و آن‌ها را در حافظه واج‌شناختی ذخیره کند. سپس اطلاعات واج‌شناختی را با استراتژی‌های خاص پردازش کند (ترابی‌پور و همکاران، ۱۳۹۰).

بر این اساس طراحی مداخلات اثربخش در دوران پیش‌دبستان در جهت تحول آگاهی واج شناختی کودکان، از اهمیت چشمگیری برخوردار است.

مطالعات پیشین در خصوص آموزش موسیقی به کودکان پیش‌دبستان به‌خوبی نشان دادند که شرکت در فعالیت‌های موسیقایی می‌تواند اثرات عمیقی بر جنبه‌های گوناگون تحول و یادگیری کودکان پیش‌دبستان داشته باشد. در مقاله بعدی چگونگی تاثیر آموزش موسیقی بر آگاهی واج شناختی کودکان پیش دبستان را توضیح خواهیم داد.

منبع: یوسفی، نیاز؛ حسینی، محبوبه؛ قاسم تبار، سید نبی الله؛ دانشمند، بدرالسادات. (۱۳۹۷). آموزش موسیقی: راهبردی اثربخش در تحول واج‌شناختی کودکان پیش‌دبستان. فصل نامه روان شناسی تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی. زمستان ۱۳۹۷

مقالات مرتبط

رشد زبانی کودکان ۴ تا ۵ ساله و چند فعالیت برای تقویت آن

رشد زبانی کودکان پیش دبستان (۵ تا ۶ سال)

توانایی زبانی کودکان پیش دبستان (۵ تا ۶ سال) را چگونه تقویت کنیم؟

نظرات