اصول و روشهای مشاهده کودکان در مهد کودک و پیش دبستان

اصول و روشهای مشاهده کودکان در مهد کودک و پیش دبستان

در مقاله “روش های سنجش کودکان در پیش از دبستان” اشاره کردیم که سنجش کودکان در پیش از دبستان شامل دو روش مشاهده ای و عملکردی است. همچنین توضیح دادیم که روشها یا ابزارهای سنجش مشاهده ای که مناسب برای دوره پیش دبستان هیستند عبارتند از مقیاس درجه بندی، چک لیست (فهرست وارسی) و واقعه نگاری.

در این مقاله قصد داریم شما را با مفهوم مشاهده کودکان در پیش دبستان آشنا سازیم و به این مسئله بپردازیم که در مراکز پیش دبستانی و مهد کودک، چگونه، چه وقت و چه چیزی را مشاهده کنیم؟.

مشاهده چیست؟

مشاهده، نگاه عینی به کار کودک، همراه با شنیدن مطالبی است که او می گوید. در یک کلاس که برنامه آموزش خلاق مورد توجه است، معلم به طور مستمر مشاهده گر رفتارها و گفتارهای کودکان است. وقتی به عنوان معلم از فن مشاهده استفاده می کنید تا ویژگی های خاص هر کودک و کل کلاس خود را بشناسید، در واقع پایه های یک ارتباط صحیح را برقرار می کنید و اطلاعات لازم برای برنامه ریزی فعالیت ها و تجربه های مناسبی را به دست می آورید که برآن اساس، هر کودک به حداکثر توان و ظریفت رشد و شکوفایی خواهد رسید. این گفته از جابلون و همکاران درست است که، «همیشه و با هرنگاه می توان مطالب و نکته های جدیدی را درباره یک کودک کشف کرد، حتی اگر تصورمان این باشد که آن کودک را خیلی خوب می شناسیم.»

چگونه، چه وقت و چه چیزی را مشاهده کنیم؟

مقصود از مشاهده کودکان شناخت آنهاست. مشاهدات اولیه و ابتدایی کودکان می تواند کاملا غیر رسمی باشد. به تدریج، از دانش خود درباره زنجیره یا پیوستار رشد بهره می گیرید. تا مشاهدات خود را دقیق تر و هدفمندتر انجام دهید و برآن مبنا برای مدیریت یادگیری به خوبی تصمیم بگیرید.

اغلب مشاهدات می تواند به طور طبیعی در طول روز و طی کار با کودکان صورت گیرد و نکته لازم از آنچه انجام شده و گفته شده یادداشت شود. در این صحنه ها، وضعیت شخصی را برای چند لحظه، به دقت مورد مشاهده قرار دهید. درباره آنچه در حال اتفاق افتادن است، فکر کنید. در این حالت نقش معملی را دارید که رفتارها و گفتارها را با مرتب کردن آنها به منظور یک برنامه خاص خلاق مورد مشاهده قرار می دهد. برای مثال ، ممکن است بخواهید کودکان با استفاده از آرد و درست کردن خمیر به صورت بازی یک دکان نانوایی را شکل دهند. در این صورت با مشاهده دقیق می توانید بفهمید کدام یک از کودکان می توانند به درستی تعداد قاشق ها یا فنجان های اندازه را بشمارند و کدام یک قادر به این کار نیستند، نوع پرسش ها و پاسخ های آنها را یادداشت کنید. همیشه برای یادداشت برداری سریع گفته ها و رفتارهای کودکان، کاغذ و قلم مناسب، دفتر یادداشت یا کارت های پشت چسب دار در دسترس داشته باشید.

علاوه بر مشاهدات غیر رسمی، بدون مقدمه خود انگیخته، سعی کنید برای مشاهدات رسمی در وقت های معین برنامه ریزی کنید. مشاهده رسمی عبارت است از دیدن دقیق و نظام مند یک فرد یا تعدادی از کودکان و یادداشت آنچه می بینید و می شنوید. این نوع مشاهده اجازه می دهد که با دقت در رفتارها و گفتارها به بعضی اطلاعات دست یابید که بدون مشاهده دقیق هرگز به آن نمی رسید. در این موارد بهتراست از فرد دیگری نیز کمک بگیرید تا بتوانید بر رفتار و گفتار یک یا چند نفر مورد نظر تمرکز کنید.

ممکن است یک کودک خاص را برای مدتی معین مورد مشاهده قرار دهید و نکته هایی را درباره رفتارها و گفتارهای وی یادداشت کنید و این کار را در مورد کودکان دیگر تکرار کنید. در آن صورت، به خوبی می توانید هدف های برنامه آموزش خلاق را با ویژگی های کودکان مرتبط کنید. یا ممکن است گروهی کوچک از کودکان را هنگام بازی مورد مشاهده قرار دهید و از حرکات و رفتارها و گفتارهای آنها یادداشت بردارید تا بعدها بتوانید از این یادداشت ها برای تدوین هدف های آموزشی بهره بگیرید. گاهی ممکن است تصمیم بگیرید با هدف خاصی در ذهنتان، کودکی خاص را مورد مشاهده قرار دهید. یادداشت های شما در این مورد مشاهده قرار دهید. یادداشت های شما در این مورد بعدها، هنگام تحلیل نتایج ارزشیابی و بررسی با پیوستار رشدی، به درد خواهد خورد و کمک خوبی برای تحلیل و تفسیر درست از چگونگی یادگیری او خواهد برد.

یادداشت های شما از مشاهدات کودکان اطلاعات بسیار مفیدی را ارائه می دهد که هنگام اجرای برنامه آموزش خلاق و نیز هنگام تحلیل و ارزشیابی نتایج یادگیری به کار خواهد آمد و کمک خوبی برای هدایت فرایند یاددهی و یادگیری خواهد برد.

عینی گرا و بی غرض بودن

برای استفاده از نتایج مشاهدات کنجکاوانه و بررسی عمقی رفتار و گفتار افراد یا سنجش یادگیری های آنها حتما باید یادداشت هایی از مشاهدات در دست داشته باشید. برای آنکه یادداشت های شما مفید و اثر بخش باشد، باید نشان دهنده رفتارهای واقعی کودکان باشد و کاملا بی غرضانه نوشته شده باشد، نشان آن است که یادداشت های شما، در واقع بیشتر، برداشت ها، تفسیرها و تصورات شماست تا آنچه یک کودک به واقع گفته یا انجام داده است. این واژه های قضاوتی ممکن است در مواردی درست باشند اما در اغلب موارد دقیق نیستند و دور از انصاف اند. نمونه هایی از تعابیر، تفسیرها و تصورات غیر عینی و غیر واقعی به قرار زیر است:

برچسب زدن (مثل، شرمگین، سرزنده و پر نشاط، خلاق)؛

نیت خوانی (مثل، می خواهد، لجبازی می کند، بی توجه است…)؛

ارزشیابی (مثل، کار خوب، کار بد، احمقانه، هوشمندانه…)،

قضاوتی (مثل، زیبا، بی حال، دقیق، بی دقت)؛

منفی بینی (مثل، نمی تواند، انجام نداده است، یاد نخواهد گرفت).

برای آنکه یادداشت های مشاهده مفید و اثربخش باشد باید بی غرضانه نوشته شود و منعکس کننده واقعیات باشد.

یادداشت های دقیق و واقع بین و بدون غرض شامل مواردی است که به طور واقعی می بینید یا می شنوید، نمونه هایی از این نوع یادداشت به قرار زیر است:

تشریح یک عمل؛

نوشتن عین گفتار؛

تشریح یک حالت یا وضعیت؛

تشریح عکس العمل چهره؛

تشریح کار خلاقانه.

چنانچه به طور منظم و مستمر یادداشت های واقعی و مفید و دور از غرض عینی از مشاهدات متعدد، در شرایط و موقعیت های متفاوت، تهیه کنید، اطلاعات خوبی را برای ارزشیابی مفید و معتبر در اختیار خواهید داشت. وقتی با دقت و با هدف، رفتارها و گفتارها را زیر نظر می گیرید، نکته هایی کاملا غیر قابل انتظار کشف می کنید.

به دو مثال زیر و دو نوع نکته های یادداشت شده از مشاهده یک کودک هنگام کار با استفاده از ظرف های آب، به وسیله معلم توجه کنید.

مثال ۱ نمونه رفتار نادرست

پویا، امروز شر است. او از روی عمد آب را روی زمین و روی پای دیگران ریخت، سپس مواظب بود ببیند من نگاهش می کنم یا نه، آخر کار هم به کودکان دیگر خندید.

این مثال نشان دهنده یادداشت واقعی و بی غرض نیست. هم برچسب زده است («شراست») و هم قضاوت کرده است («از روی عمد آب را پایین ریخت»). («مواظب بود ببیند من نگاهش می کنم یانه») و («به دیگران خندید»). معلم در این حالت نمی تواند قصد کودک جلب توجه او بوده است یا استهزاء هم کلاسان.

مثال۲ نمونه رفتار درست

سپیده مشغول بازی با چرخ آب بود مقداری آب به زمین و روی کفش دو بچه ریخت. او به من نگاه کرد. سپس به بچه های دیگر نگاه کرد و هرهر خندید.

هرچه دانش و اطلاعات شما از چگونگی یادداشت نویسی به هنگام مشاهده کودکان بیشتر باشد، مهارت شما در یادداشت نویسی افزون تر خواهد شد.

این یادداشت یک یادداشت عینی و واقعی است. نشان دهنده کاری استکه کودک انجام داده است. («چگونگی کار با چرخ آب») اتفاقی افتاده است («مقداری آب روی زمین و روی کفش دو بچه ریخته شده»)، و عکس العمل او («او به من نگاه کرد»، و«بعد به دیگران نگاه کرد و هرهر خندید»). یادداشت دقیق شامل تمام وقایعی است که اتفاق افتاده، کاری که انجام شده و حرفی که گفته شده است.

نوشتن یادداشت های عینی نیاز به تمرین دارد. هرچه دانش و اطلاعات شما از چگونگی یادداشت نویسی هنگام مشاهده کودکان بیشتر باشد، مهارت شما در یادداشت نویسی افزون تر خواهد شد.

به دو مثال دیگر یادداشت عینی مشاهدات توجه کنید.

تاریخ:…

البرز خط ها و دایره هایی را رسم می کند و می گوید، «من دارم داستانی را درباره هلیکوپتر می نویسم.«

تاریخ:…

رضا به واژه نوشته چاپی روی جعبه شکلات اشاره می کند و می گوید، «آن شکلات من است.»

کاربرد پیوستار رشدی در مشاهده کودکان

پیوستار رشدی یا زنجیره رشدی ابزاری است برای نظام مند کردن فرایند مشاهده. هدف های آموزشی در برنامه درسی خود را شناسایی و فهرست کنید. فرض کنید پنجاه هدف در دست شماست. یادداشت های مشاهداتی را در ارتباط با آن هدف ها گرد آورید. توجه داشته باشید که این گردآوری به این معنا نیست که پنجاه بار مشاهده داشته باشید. با یک بار مشاهده می توان چند هدف را پوشش داد و درباره همه آنها یادداشت برداشت.

هرچه بیشتر با مقاصد و هدف های آموزش خود آشنا باشید مشاهدات شما اثر بخش تر و یادداشت های شما کاراتر خواهد بود. اگر جدولی از هدف های آموزش درست کنید و آن را به صورت پوستر در دسترس خود قرار دهید، به عنوان یک یادآوری بصری کمک خوبی خواهد بود. به علاوه، می توانید هدف ها را شماره بندی کنید و برای سهولت یادداشت برداری هنگام مشاهده، فقط شماره هدف مورد نظر را کنار یادداشت بنویسید.

زنجیره یا پیوستار رشد وسیله ای برای برنامه ریزی یاددهی و سنجش یادگیری کودکان است، زیرا اطلاعاتی که از مشاهده کودکان به دست می آورید، همراه با تفکری که درباره سطح رشد و پیشرفت هریک از کودکان می کنید، پایه و مبنایی برای حمایت و تقویت یادگیری شایسته کودکان است.

مشاهده بازتاب مشاهده معلم در یادداشت های او پاسخ و بازخورد
در بدو ورود

کودک می گوید: حدس بزن چی شده؟ من یک جوجه کوچک خریده ام و اسم او را جوجی گذاشته ام. اون زرد رنگه و خال های سیاه داره. من باید هرروز به اون غذا بدم.

کودک هرروز و بدون مشکل به کلاس می آید. (هدف آموزشی: توانایی سازگاری با محیط جدید را دارد.)

او می تواند درباره جوجه اش شرح و بسط داشته باشد.(هدف آموزشی: با گفته ها وضعیت خودش را بیان می کند. جملات طولانی ومتعدد می گوید.)

چطور می توانم از اشتیاق او به داشتن جوجه استفاده کنم و مهارت یادگیری و سواد او را تقویت کنم؟)

کودک را به صحبت درباره جوجه تازه اش برای بچه ها ترغیب می کند.

کتابی را درباره جوجه ها مطالبی دارد از کتابخانه کلاس به او می دهد تا ورق بزند و تصاویر ببیند.

به کودک پیشنهاد می کند که یک بازی نمایشی درباره جوجه تازه اش و چگونگی برخورد با او ترتیب دهد. تصویر یک جوجه را بکشد و آن را رنگ کند یا با خمیر بازی یک جوجه درست کند.

به مکالمات و گفت و گوهای کودکان توجه کندو دریابد آیا می تواند این موضوع را مبنای درس امروز قرار دهد؟ و آیا صحبت دباره جوجه ها و مسائل مرتبط با آنها یک موضوع جالب یادگیری برای همه است؟

هنگام کار گروهی

کودک ساکت نشسته و به دیگران که در حال خواندن و دست زدن هستند نگاه می کند. وقتی دیگران از او سوال می کنند چرا نمی خواند سرش را پایین می اندازد و پاسخی نمی دهد.

به نظر می رسد کودک از شرکت در شعرخوانی و حرکات موزون بچه ها راحت نیست. (هدف آموزشی: تعقیب کارهای کلاس و شرکت در برنامه های گروهی)

او احساسات خودش را با کلمات و جملات بیان نمی کند. (هدف آموزشی: احساسات خود را می شناسد و به خوبی آن را مدیریت می کند.)

آیا احساس بهتری از موسیقی و حرکات موزون خواهد داشت اگر فقط با یکی دیگر از بچه ها او را تمرین بدهم؟

با خانواده کودک درباره شیوه ارتباط های او صحبت می کند.

او را برای انجام کار دیگری غیر از شعر خواندن و حرکات موزون دعوت می کند. برای مثال ، از او می خواهد ضبط صوت را به موقع روشن و خاموش کند یا طبل بزند.

فرصت هایی را برای به وجود می آورد که خودش به تنهایی یا به همراه یک دوست لذت شعرخوانی و موسیقی را درک کند.

هنگام کارهای انتخابی

کودک وانمود می کند که افسر پلیس است و برگ جریمه می نویسد و خطاب به هم کلاسی اش می گوید، «بگیر آقا،شما خیلی تند می رفتید.» او با انگشت خود روی کاغذ یعنی برگه جریمه فرضی به نوشته ها از راست به چپ و از بالا به پایین اشاره هایی می کند، یعنی دارد روی کاغذ را یم خواند.

کودک بازی نمایشی را ترتیب می دهد که دیگران هم در آن شرکت داشته باشند. (هدف آموزشی: ۱٫ با دیگر هم کلاسان به خوبی بازی و ۲٫ به خلق موقعیت ها و بازی های تخیلی می پردازد.)

او کوشش می کند منظورش را با نوشتن فرضی روی تکه کاغذ نشان دهد و کار پلیس را هنگام نوشتن جریمه و ارائه آن به خطاکار تقلید می کند. او نشان می دهد که می داند باید از راست به چپ نوشت و چرا باید نوشت. (هدف آموزشی: ۱٫ منظور از نوشتن را درک می کند. ۲٫ درک خود از چگونه  نوشتن را با حرکات نشان می دهد؛ ۳٫ اعداد و حروف یا کلمات را می نویسد؛ ۴٫ برای نوشتن ابزارهای لازم استفاده می کند.)

به چگونگی بازی نمایشی کودک دقیق می شود و حرکات و گفتارهای او را زیر نظر می گیرد.

به نوعی، آنکه بازی نمایشی را متوقف کند مداخله می کند. می پرسد «سرعت چقدر بود آقای افسر؟» من هرگز نمی خواهم قانون رانندگی را زیر پا بگذارم اما نمی دانستم سرعت مجاز چقدر است. بهتر است علائمی بگذارید که میزان سرعت مجاز را نشان دهد؟ در آن صورت همه می دانند یا چه سرعتی باید ماشین برنند.»

در بازی گروهی، درباره کار افسران پلیس و چرایی آن با بچه ها گفت و گو می کند. از یک افسر پلیس دعوت می کند به کلاس بیاید. کودکان را در وقت مناسب به خیابان می برد و علائم رانندگی را به آنها نشان می دهد.

هنگام میان وعده

کودک تعداد کودکان دور یک میز را می شمارد می گوید: «ما پنج نی نوشیدنی نیاز داریم.» او نی ها را می گیرد و میان بچه ها تقسیم می کند.

کودک مهارت کمک به خود و دیگران در صورت نیاز را داراست. (هدف آموزشی: برای انجام درست کار احساس مسئولیت می کند.)

دانش و اطلاعات خود از اعداد را در یک موقعیت واقعی به کار می گیرد. (هدف آموزشی: ۱٫ تناظر یک به یک را می داند و در عمل به کار می گیرد. ۲٫ اعداد را می شناسد و درست شمارش می کند.)

کمک کودک را ارج می نهد و آن را ارزشی مثبت به شمار می آورد. دقت می کن ببیند آن کودک آیا از پس شمارش و تناظر بیش از پنج چیز نیز بر می آید؟ به او نشان می دهد که هنگام شمردن هر شیء شمردنی را لمس کند یا به آن اشاره کند.

کودک را برای شمارش اشیاء به تعداد بیش از آنچه می داند ترغیب می کند (برای مثال، به او می گوید «آیا می توانی هفت نی هم برای میز پهلویی بیاوری و توزیع کنی؟»

هنگام بازی و فضای خارج از کلاس

کودک به فرد دیگر می گوید، «بیا بازی کنیم بازی تعقیب رئیس. تو من را تعقیب کن.» کودک به جاها و محل های گوناگون و پشت ستون می رود، دور درخت می گردد و کودک دیگر را به دنبال می کشد.

کودک نقش رئیس و گرداننده را در بازی بر عهده می گیرد. (هدف آموزشی: به خوبی با دیگران بازی می کند.)

او به خوبی با دویدن و حرکات تند راه رفتن عضله های کوچک خود را تقویت می کند. (هدف آموزشی: ۱٫ مهارت های اساسی حرکتی را کسب کرده است؛ ۲٫ به هنگام حرکت تعادل بدن خود را حفظ می کند.)

معلم با خود فکر می کند: چگونه می توانم از مهارت های جسمانی و فیزیکی این کودک در پیشرفت درسی او کمک بگیریم؟

کودک را به انجام دادن کارهای پیچیده تر ورزشی و جسمانی ترغیب می کند ( برای مثال، راه رفتن به سمت عقب، یا بالانس یا حرکات نرمشی و ژیمناستیکی)

به او کمک می کند تا از طریق تشریح حرکات ورزشی و فیزیکی اش خزانه لغاتش را زیادکند (برای مثال، هنگام حرکت او می گوید«تو داری دور درخت می چرخی، یا تو داری سربالایی می روی یا سرازیری می آیس. ت. داری از میان راهرو عبور می کنی و امثال آن»)

هنگام قصه خوانی

کودک از معلم می خواهد کتاب معینی را بخواند. وقتی معلم کتاب را می خواند کودک بعضی بخش ها را یا قبل از خواندن معلم می گوید یا بعد از خواندن او تکرار می کند.

کودک کتاب و داستان دلخواهش را انتخاب میکند و بعد هم به طور مثال در قصه خوانی شرکت می کند. (هدف آموزشی: از قصه خوانی لذت می برد و برای آن ارزش قائل است.)

او به اصوات آشناست و عینا مانند معلم می تواند آنها را تکرار کند. (هدف آموزشی: اصوات زبانی را می شناسد و آنها را از یکدیگر تشخیص می دهد.)

به کودک مقداری مواد خوراکی می دهد و از می خواهد نقشی از داستان خو را باز می کند.

کتاب قصه دیگری را می خواند که بازی با کلمات را معرفی می کند و کودکان را با بازی با کلمات ترغیب می کند.

متن ها یا شعرهایی را یاد می دهد که آگاهی کودکان از «از صداشناسی در زبان» را افزایش می دهد.

گروه های کوچک فرصت انتخاب

گروه کوچکی از کودکان با تعدادی ماشین کوچک بازی می کنند. یکی از آنها ماشین های قرمز رنگ را جدا یم کند و آن را از کوچک به بزرگ در یک ردیف می چیند.

کودک در فعالیت های بازی گونه در گروه کوچک شرکت می کند. (هدف آموزشی: امور معمول کلاس را پی می گیرد.)

او فکر تازه ای می کند و با عمل ایده اش را تکمیل می کند. (هدف آموزشی: برای انجام یک عمل اشتیاق و پشت کار دارد.)

او ماشین ها را از روی رنگ مجزا می کند. (هدف آموزشی: اشیاء را طبقه بندی می کند.)

کودکان با چیدن ماشین ها از بزرگ به کوچک و ردیف کردن آنها از نظر اندازه، در واقع مهرت های حل مسئله را به کار گرفته است. (هدف اموزشی: اشیاء را در یک ردیف از نظر اندازه مرتب می کند.

کار کودک را مشاهده می کند و از او سوالی می پرسد که بتواند فکر کند و هوشمندانه جواب دهد. (برای مثال می پرسد؛ « چرا تصمیم گرفتی این ماشین را در نقطه آخر قرار دهی؟»

کودک را ترغیب می کند تا به شکل دیگری ماشین های قرمز رنگ را طبقه بندی کند و آنها را ردیف کند. برای مثال، ماشین های قرمز رنگ دودر و چهاردر و هرکدام را از کوچک به بزرگ ردیف کند.

هنگام استراحت

زیرا هنگام استراحت به طور مرتب در رختخواب می غلتد و با دهانش صدا در می آورد و مزاحم کودک بغل دستی اش می شود که در حال خواب رفتن است.

آیا کودک مقررات مدرسه هنگام استراحت را درک کرده است؟ (هدف آموزشی: حقوق دیگران را می شناسد و به آنها احترام می گذارد.)

شاید این کودک به اندازه دیگران به خواب و استراحت نیاز ندارد.

چطور می توانم نیاز این کودک به فعالیت را رفع کنم و در عین حال او را متوجه رعایت حقوق و نیازهای دیگران کنم؟

این کودک و دیگران را که مایل به خوابیدن نیستند در یک اتاق مجزا قرار می دهد تا به نحو دلخواه فعالیت کنند.

فرصتی را برای استراحت آرام به او می دهد. اشیایی را در اختیار او، برای سرگرم شدن، قرار می دهد، مثل کتاب، مجله، پوستر اشکال و نظایر آن.

فرصت های آخر نزدیک به رفتن

کودکی می گوید، «من و دوستم موقع بازی در حیاط گودالی کوچک کندیم و یک حشره پیدا کردیم. ما فردا دوباره دنبال آن می گردیم.

کودک وقایع فعالیت های انجام داده شده را به یاد می آورد و آن را برای دیگران بازگو می کند. (هدف آموزشی: به طور فعال در مکالمه ها و گفت و گو ها شرکت می کند.)

با وجود آنکه گرامر زبان را به درستی نمی داند اما جملات را به صورت کامل ادا می کند. (هدف آموزشی: به زبان خود سخن می گوید و می تواند جملات را گسترش دهد.)

چطور می توانم در حالی که اشتیاق این کودک به حرف زدن در جمع را حفظ می کنم اشکالات گرامری او را رفع کنم؟

چگونه می توانم خواسته این کودک و دوستش را برآورم و فرصت تازه ای برای آنها فراهم کنم؟

وقتی کودک در حال صحبت کردن است کاملا به او توجه می کند. با علائم چهره ای، نگاه کردن مستقیم در چشم او به او می فهماند که دارم به او گوش می کنم.

بعضی جملات کودک که با گرامر نادرست گفته می شود را به طور صحیح ادا می کند. (برای مثال، «آیا فردا دوباره می خواهید سوراخی در زمین بکنید؟ آیا فکر می کنید آن حشره در همه جا خواهد بود؟»

فردا، وسایل کندن مثل بیلچه، سبد، ظرف کوچک، ذره بین و … را برای کمک به کشف بیشتر در اختیار آن دومی می گذارد.

مقالات مرتبط:
روش های سنجش کودکان در پیش از دبستان
مراحل اجرای رویکرد پروژه ای در پیش از دبستان همراه با مثال: راهنمای مربیان
رویکردهای اصلی برنامه درسی در پیش دبستان
آشنایی با روش تماتیک (تم محور) در پیش از دبستان
مبانی و اصول آموزش و پرورش پیش از دبستان
روش های تدریس در پیش از دبستان

نظرات