ارف - روش­های آموزش موسیقی به کودکان :4- روش ارف

روش­های آموزش موسیقی به کودکان :۴- روش ارف

یکی از شخصیت های بر جسته ­ای که در زمینه آموزش موسیقی به کودکان روش خاصی را تدوین کرده است، شخصی است به نام کارل اُرف[۱] . کارل ارف در سال ۱۸۹۵ در آلمان به دنیا آمد. او نواختن موسیقی را از پنج سالگی آغاز کرد، در ده سالگی نخستین ترانۀ خود را ساخت و آنها را در شانزده سالگی به چاپ رسانید. ارف به موسیقی کودکان علاقۀ خاصی داشت و همواره در تلاش برای تدوین روش­های آموزشی و ساختن ساز­های مناسب آنها بود و سرانجام نیز موفق شد (زاده ­محمدی، ۱۳۷۴). وی از سال ۱۹۲۰ با ماری ویگمن[۲] همکاری خود را آغاز نمود. ویگمن یکی از شاگردان دالکروز بود، برای همین، روش ارف در آموزش موسیقی به کودکان، نزدیک و مانند روش دالکروز بود، با این تفاوت که تمرکز روش ارف، بیشتر روی سازهای کوبه­ ای بود (دوست­دار، ۱۳۸۴).

 

تفاوت روش ارف با سوزوکی و کودای در این است که روش ارف از الگوی مرحله به مرحله و خطی در یادگیری موسیقی پیروری نمی­کند. در عوض مربی از فلسفه کلی این رویکرد پیروی می­ کند که شامل مراحلی چون، تقلید، کشف[۳]، سواد آموزی، بداهه نوازی، آهنگ سازی[۴] و تجسم[۵] است. در واقع روش ارف از سیکل عمومی زیر (شکل ۱) پیروی می­ کند (واتسون[۶]، ۲۰۱۲، ص ۴۲)

 

ارف 300x244 - روش­های آموزش موسیقی به کودکان :4- روش ارف

 

شکل ۱٫ چرخه عمومی آموزش موسیقی در روش ارف

بر این اساس روش ارف نسبت به دیگر مربیان برجستۀ موسیقی کودکان روش جامع­تر و عینی ­تری است. وی کوشیده است تا بر اساس گرایش حسی و عملی ذهن کودکان، و بدون اتکاء بر مبانی نظری تمرین­ هایی را ابداع کند تا کودکان بتوانند به سادگی به دنیای موسیقی وارد شوند. اگر چه اُرف به دانش تحول ذهنی کودکان و دانش اخیر روان­شناختی آگاهی نداشته است، روش­های او با فعالیت های حسی-حرکتی کودکان و مراحل تحول ذهنی آنها همگونی و هماهنگی نسبتاً خوبی دارد (زاده­ محمدی، ۱۳۷۴).

پایۀ روش ارف بر این مبنا بود که توسعۀ موسیقی در زندگی هر فرد، مخصوص به خود فرد است، به این معنا که وقتی کودک در سنین پایین است، مانند گذشتگان خود بالاخره موسیقایی است و برای ساختن موسیقی از دو جنبۀ طبیعی و ساده استفاده می­کند: ریتم های طبیعی[۷] و حرکت[۸]. البته این تئوری در بسیاری از جاها مورد قبول مربیان قرار نگرفت و از آن زمان بود که روش آموزشی موسیقی ارف آغاز شد (دوست­دار، ۱۳۸۴).

 

اُرف اعتقاد داشت که ریتم، قسمت بسیار مهم موسیقی است. به خاطر اینکه وجه اشتراک موسیقی، کلام و حرکت، چیزی نیست جز ریتم. ریتم، پیوستگی است بین تمام آنها که اُرف آن را «موسیقی مقدماتی»[۹] می­ نامید. منظور اُرف از برگزیدن این اسم این بود که کودکان باید بتوانند بدون آن که آموزش خاصی دیده باشند، موسیقی، حرکت یا کلاًمی را خلق بکنند، به عبارتی دیگر، کودکان کاری بکنند که احتیاج به فکر کردن نداشته باشد. استفاده از کلاًم، یکی از کلید­های اساسی روش ارف است، نه به خاطر اینکه کلام یک حرکت ریتمیک ذاتی است، بلکه به خاطر اینکه اُرف تنها کسی بود که در بین مربیان و نظریه­ پردازان بزرگ آموزش موسیقی کودک مانند دالکروز، کودای و سوزوکی، از کلام در این راه آموزشی استفاده کرد  (دوست­دار، ۱۳۸۴).

 

ارف در این روش، چگونگی انتقال کلام به حرکت­ های ریتمیک و انتقال آن به آواز خواندن که امری بسیار طبیعی برای کودکان است را آموزش می­دهد، بنابراین هنر­جویان، حرکت خود را از کلام به حرکات بدنی مانند پریدن، جهیدن و … شروع کرده و در آخر، به بازی کردن با وسایل موسیقی هدایت می­ شوند. اُرف معتقد است که با این روش، مهارت­های کودک برای نوازندگی یکی از لوازم موسیقی، توسعه می­ یابد (دوست­دار، ۱۳۸۴).

سازهای ارف

روش ارف

در سال ۱۹۲۸م، ارف از روی ساز­های آفریقایی، با همکاری مندلر[۱۰] ساز­های خاص کودکان را ابداع نمود که به سازهای ارف معروف شد. نمونه ­ای از این ساز­ها، برای اولین بار در دوره­ی مربیان موسیقی کودک «موسسه اُرف» در اتریش، مورد استفاده قرار گفت (دوست­دار،۱۳۸۴). سازهای اُرف به دو دسته تقسیم می­شوند:

  1. ساز­های ضربی ملودیک که بوسیلۀ مضراب نواخته می­شوند، صدای معین و ثابتی دارند، و آهنگ با آنها نواخته می­شود. این گروه ساز ها عبارتند از زیلفون، متالفون، بلز و تیمپانی.
  2. ساز های ضربی غیرملودیک: این ساز­ها صدای نامعینی دارند و از آنها به منظور ایجاد ریتم و رنگ ­آمیزی قطعات موسیقی استفاده می­شود. این گروه سازها عبارتند از سه­ گوش (مثلث)، دایره زنگی، قاشقک، دقّک و چوب (زاده­ محمدی، ۱۳۷۴).

از جمله ویژگی­های اصلی این ساز­ها می توان به موارد زیر اشاره داشت:

  1. اندازه­ های گوناگون: این ساز ها در اندازه ­ها­ی مختلف و متنوع مورد استفادۀ کودکان سه سال به بالا قرار می­ گیرند. بزرگی و کوچکی ساز­ها بر حسب صدا دهی آنها طراحی شده و ارتباط موسیقی با سن کودکان و بزرگی و کوچکی جثه آنها ندارد، اما کودکان استثنایی می­توانند بر حسب توانایی و اندازۀ دست­ها از ساز­های مخصوصی که با جثه و حرکات آنها هماهنگی بیشتری دارد استفاده کنند.
  2. سادگی و تسلط حسی در نواختن: ارتباط با سازهای ملودیک اُرف به سادگی صورت می­ پذیرد. مضراب­ها به­ راحتی در دست­های کودکان جای می­ گیرند، کودک با نگاه مسلط بر ساز، حرکت روان مضراب­ها و جابجایی سریع و سادۀ دست­ها بر ساز عمل می­کند، به طوری که در هنگام نواختن، تمام وجود خود را در تکوین و اجرای حرکات سهیم می­ داند. مهمترین امتیاز حسی-حرکتی سازهای اُرف، به کار گیری حرکت، دیدن، شنیدن و در مواردی لمس کردن است که حواس کودک را هماهنگ و متمرکز می­ سازد.
  3. کوک ثابت: ساز­های آهنگین (ملودیک) اُرف تیغه­ های چوبی و فلزی دارند، و هر تیغه­ای به گونه ­ای تراشیده شده است که فرکانس مربوط به آن، نت خاصی را بوجود می­ آورد، به طوری که هر تیغه صدای ثابت یک نت را دارد. این امر آموزش موسیقی به کودکان زیر هفت سال را آسان می­سازد. اگر نت­های هر تیغه تغییر می­کرد، درک مفهوم آن برای کودکان مشکل­تر بود و از سوی دیگر مسائلی چون کوک کردن، در رفتن کوک و بد صدایی حاصل از ناکوکی ایجاد می­شد. علیرغم ثابت بودن نت­ها، تیغه ­ها قابل جابجایی­اند. این جابجایی، با حذف و کم کردن تیغه ­ها در آموزش کودکان سه چهار ساله مفید است.
  4. ساختن و خلاقیت: سادگی سازهای اُرف (در به صدا در آوردن تیغه ­ها و ترکیب نتها­ی آن با همدیگر) به کودکان امکان می­دهد تا با ترکیب نتها و از تسلسل و تناوب آنها جمله ­ای کوتاه و ابتدایی بسازند و در ساختن قطعات کوچک تجربیاتی کسب کنند و به فعالیت­های خود اعتماد بیشتری ببخشند، و یا نشان دادن مراحلی که می­ تواند آهنگ کوچکی را بوجود آورد نیز الگو­هایی در اختیار کودکان قرار می­ دهد.
  5. گروه نوازی: این ساز­ها از نظر فیزیکی مستعد گروه­ نوازی هستند. هر سازی به مانند رنگی مطلوب و زیبا در نقاشی آهنگ جلوه­ گر می­ شود. ساز آرایی آنها حتی در کوچک­ترین قطعات، توجه کودکان را به خود جلب می­ کند، و صدای مطبوع و دل انگیز آنها، میل به کار گروهی را بر می­ انگیزد (زاده ­محمدی، ۱۳۷۴).

گردآوری: دکتر قاسم تبار

مقالات مرتبط:

روش­های آموزش موسیقی به کودکان : ۱- مونته سوری

روش­های آموزش موسیقی به کودکان :۲-  امیل جکوز دالکروز

روش­های آموزش موسیقی به کودکان :۳- زولتان کودالی

روش­های آموزش موسیقی به کودکان : ۵- شی نی چی سوزوکی

 

منبع:

قاسم تبار، سید نبی الله. (۱۳۹۵). طراحی و اعتبارسنجی الگوی برنامه درسی موسیقی دوره پیش دبستان ایران. رساله دکتری، منتشر نشده، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی

[۱] . Carl Orff

[۲] . Mary Wigman

[۳] . exploration

[۴] . Composition

[۵] . visualization

[۶] . Watson, V.

[۷] . Natural Rhythms

[۸] . Movement

[۹] . Elemental Music

[۱۰] . Maendler

نظرات