نیاز فیزیولوژیک: در نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو مهم ترین و آشکارترین نیاز کودک، نیازهای فیزیولوژیکی یا جسمی است که شامل نیاز به آب، غذا، خواب، حرارت مناسب و غیره است. تغذیه کودکان در مراکز پیش از دبستان باید یکی بخش های مهم برنامه روزانه، به خصوص برای کودکان صفر تا سه سال باشد. فعالیت هایی که مبتنی بر موضوعاتی (تم هایی) چون گرما، سرما، و غذا است، خود بستری برای تحقق نیازهای فیزیلوژیک کودکان است. در واقع در برنامه درسی کودکان نوباوه و نوپا، آموزش و مراقبت باید با یکدیگر تلفیق شوند. همچنین در برنامه درسی باید پیشنهاداتی برای والدین و مربیان درباره تغذیه، بهداشت و سلامت کودکان ارائه شود. نیاز به امنیت: دسته دیگری از نیازهای اساسی کودک نیاز به امنیت یا ایمنی است که شامل نیاز به داشتن محیطی امن و به دور از تهدید است. در نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو ، بعد از ارضای نیازهای جسمانی، نیازهای مربوط به احساس امنیت، عدم نگرانی خاطر و محیطی ایمن و به دور از تهدید و خطر جای نیازهای قبلی را می گیرند. کودکان باید در محیطی که در آن در حال یادگیری هستند، احساس آرامش کنند و از عوامل تهدید آمیز به دور باشند تا بتوانند به کشف و یادگیری بپردازند. طبق نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو مربی در برنامه درسی باید محیطی را فراهم سازد که در آن کودکان بدون هرگونه ترس و وحشت از مربی یا دیگر کودکان، به راحتی سوال بپرسند، پاسخ دهند و ایده های خود را مطرح سازنند. در برنامه درسی باید از خطاها و اشتباهات کودکان به عنوان فرصتی برای یادگیری استفاده شود. یکی از عوامل مهم شکل گیری احساس ایمنی و امنیت کودکان در مهد و یا دیگر محیط های یادگیری، طراحی فعالیت های یادگیری منظم و قابل پیش بینی است (بورلسون و تورون ، 2015). در برنامه درسی اوان کودکی باید علاوه بر اینکه فعالیت های کودکان از یک نظم مشخص (و البته دارای انعطاف) پیروی می کند و ترتیب فعالیت های برای کودکان کاملاً روشن و قابل پیش بینی است، نقش مربی نیز به طور روشن و دقیق در برنامه درسی تعریف شود تا بتواند در زمان های ضروری رویه ها و قوانین کلی را به کودکان آموزش دهد یا به آنها در انجام فعالیت ها کمک کنند، چرا که در برنامه درسی اوان کودکی اکتشاف کودکان در محیط باید یک اکتشاف هدایت شده توسط مربی باشد. علاوه بر موارد اشاره شده که مربوط به امنیت عاطفی کودکان است، در برنامه درسی اوان کودکی باید مراقب بود تا ایمنی و امنیت فیزیولوژیک کودکان بواسطه صدمات و آسیب های فیزیکی و جسمی ناشی از انجام فعالیت ها به خطر نیفتد نیاز به عشق و تعلق: منظور از نیاز به عشق و تعلق در نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو ، نیاز کودک به ایجاد روابط متقابل با دیگران و مورد محبت واقع شدن است. حتی رفتارهای غیر اجتماعی و مخلّی که از سوی کودکان سر می زند، می تواند نشانه ای از نیاز کودک به برقراری یک ارتباط گرم و عاطفی باشد. بر این اساس باید در خصوص ارتباط و مدیریت رفتار کودک، به خصوص کودکان با نیازهای خاص، از دانش کافی برخوردار باشد. از طرفی، با توجه به نقش خانواده به خصوص مادران در ارضای نیاز کودکان به ایجاد ارتباط، محبت کردن و مورد محبت واقع شدن، باید برنامه ها و فعالیت هایی برای مشارکت والدین تعریف شود. همچنین توجه و پرورش مهارت های اجتماعی و ارتباطی کودکان خود می تواند منجر به تحقق بخشیدن نیاز کودک به عشق و تعلق گردد. نیاز به عزت نفس یا حرمت خود: در نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو ، پس از آنکه نیازهای سطح سوم کودک ارضا شدند، نوبت به نیازهای مربوط به به عزت نفس یا احترام به خود یعنی نیاز به قدرشناسی خود و مورد قدرشناسی از طرف دیگران واقع شدن، می رسد. منظور از این نیازها آن است که کودک احتیاج دارد تا در خانه و مهد مورد احترام و قدردانی دیگران واقع شود و خود نیز تصور مثبتی از خود داشته باشد. طبق نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو در برنامه درسی اوان کودکی، مربی باید از هر فرصتی استفاده کند تا رفتارهای مثبت کودک را تشویق و تقویت کند، بازخوردهای فردی و مثبت ارائه دهد، اشتباهات و شکست کودک را بپذیرد و با مقایسه کردن کودک با خودش، پیشرفت او را تحسین کند. از طرفی، فعالیت های یادگیری برنامه درسی باید چه در طراحی و چه در اجرا متناسب با سطح توانایی ها و نیازهای کودک باشد. این امر در نهایت منجر می شود کودکان موفقیت بیشتری را تجربه کنند؛ عاملی که در رشد و تقویت عزت نفس کودکان بسیار مهم است.نیاز فیزیولوژیک: در نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو مهم ترین و آشکارترین نیاز کودک، نیازهای فیزیولوژیکی یا جسمی است که شامل نیاز به آب، غذا، خواب، حرارت مناسب و غیره است. تغذیه کودکان در مراکز پیش از دبستان باید یکی بخش های مهم برنامه روزانه، به خصوص برای کودکان صفر تا سه سال باشد. فعالیت هایی که مبتنی بر موضوعاتی (تم هایی) چون گرما، سرما، و غذا است، خود بستری برای تحقق نیازهای فیزیلوژیک کودکان است. در واقع در برنامه درسی کودکان نوباوه و نوپا، آموزش و مراقبت باید با یکدیگر تلفیق شوند. همچنین در برنامه درسی باید پیشنهاداتی برای والدین و مربیان درباره تغذیه، بهداشت و سلامت کودکان ارائه شود. نیاز به امنیت: دسته دیگری از نیازهای اساسی کودک نیاز به امنیت یا ایمنی است که شامل نیاز به داشتن محیطی امن و به دور از تهدید است. در نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو ، بعد از ارضای نیازهای جسمانی، نیازهای مربوط به احساس امنیت، عدم نگرانی خاطر و محیطی ایمن و به دور از تهدید و خطر جای نیازهای قبلی را می گیرند. کودکان باید در محیطی که در آن در حال یادگیری هستند، احساس آرامش کنند و از عوامل تهدید آمیز به دور باشند تا بتوانند به کشف و یادگیری بپردازند. طبق نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو مربی در برنامه درسی باید محیطی را فراهم سازد که در آن کودکان بدون هرگونه ترس و وحشت از مربی یا دیگر کودکان، به راحتی سوال بپرسند، پاسخ دهند و ایده های خود را مطرح سازنند. در برنامه درسی باید از خطاها و اشتباهات کودکان به عنوان فرصتی برای یادگیری استفاده شود. یکی از عوامل مهم شکل گیری احساس ایمنی و امنیت کودکان در مهد و یا دیگر محیط های یادگیری، طراحی فعالیت های یادگیری منظم و قابل پیش بینی است (بورلسون و تورون ، 2015). در برنامه درسی اوان کودکی باید علاوه بر اینکه فعالیت های کودکان از یک نظم مشخص (و البته دارای انعطاف) پیروی می کند و ترتیب فعالیت های برای کودکان کاملاً روشن و قابل پیش بینی است، نقش مربی نیز به طور روشن و دقیق در برنامه درسی تعریف شود تا بتواند در زمان های ضروری رویه ها و قوانین کلی را به کودکان آموزش دهد یا به آنها در انجام فعالیت ها کمک کنند، چرا که در برنامه درسی اوان کودکی اکتشاف کودکان در محیط باید یک اکتشاف هدایت شده توسط مربی باشد. علاوه بر موارد اشاره شده که مربوط به امنیت عاطفی کودکان است، در برنامه درسی اوان کودکی باید مراقب بود تا ایمنی و امنیت فیزیولوژیک کودکان بواسطه صدمات و آسیب های فیزیکی و جسمی ناشی از انجام فعالیت ها به خطر نیفتد نیاز به عشق و تعلق: منظور از نیاز به عشق و تعلق در نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو ، نیاز کودک به ایجاد روابط متقابل با دیگران و مورد محبت واقع شدن است. حتی رفتارهای غیر اجتماعی و مخلّی که از سوی کودکان سر می زند، می تواند نشانه ای از نیاز کودک به برقراری یک ارتباط گرم و عاطفی باشد. بر این اساس باید در خصوص ارتباط و مدیریت رفتار کودک، به خصوص کودکان با نیازهای خاص، از دانش کافی برخوردار باشد. از طرفی، با توجه به نقش خانواده به خصوص مادران در ارضای نیاز کودکان به ایجاد ارتباط، محبت کردن و مورد محبت واقع شدن، باید برنامه ها و فعالیت هایی برای مشارکت والدین تعریف شود. همچنین توجه و پرورش مهارت های اجتماعی و ارتباطی کودکان خود می تواند منجر به تحقق بخشیدن نیاز کودک به عشق و تعلق گردد. نیاز به عزت نفس یا حرمت خود: در نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو ، پس از آنکه نیازهای سطح سوم کودک ارضا شدند، نوبت به نیازهای مربوط به به عزت نفس یا احترام به خود یعنی نیاز به قدرشناسی خود و مورد قدرشناسی از طرف دیگران واقع شدن، می رسد. منظور از این نیازها آن است که کودک احتیاج دارد تا در خانه و مهد مورد احترام و قدردانی دیگران واقع شود و خود نیز تصور مثبتی از خود داشته باشد. طبق نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو در برنامه درسی اوان کودکی، مربی باید از هر فرصتی استفاده کند تا رفتارهای مثبت کودک را تشویق و تقویت کند، بازخوردهای فردی و مثبت ارائه دهد، اشتباهات و شکست کودک را بپذیرد و با مقایسه کردن کودک با خودش، پیشرفت او را تحسین کند. از طرفی، فعالیت های یادگیری برنامه درسی باید چه در طراحی و چه در اجرا متناسب با سطح توانایی ها و نیازهای کودک باشد. این امر در نهایت منجر می شود کودکان موفقیت بیشتری را تجربه کنند؛ عاملی که در رشد و تقویت عزت نفس کودکان بسیار مهم است.

نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو و کاربرد آن در برنامه درسی اوان کودکی

ابراهام  مازلو یک روانشناس انسانگرا است که عمده شهرت وی به خاطر نظریه اش درباره سلسله مراتب نیازهای انسان است. بر اساس این نظریه که به “نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو” (maslow’s hierarchy of needs theory) معروف است، وی معتقد است که همه انسانها دارای مجموعه از نیازهای سلسله مراتبی هستند که تحقق هر یک از این نیازها، مستلزم توجه به نیازهای طبقات پایین تر آن است. نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو این نیازها را به صورت یک هرم پنج طبقه ای مطرح می سازد (شکل فوق) و معتقد است رشد و تحول و بالندگی هر کودک مستلزم توجه مربی/ مراقب به نیازهای اساسی و پایه (نیازهای کمبود یا کاستی) کودک یعنی چهار نیاز فیزیولوژیکی، امنیت، عشق و تعلق و حرمت خود (عزت نفس) است.

طبق نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو بدون تحقق این نیازها نمی توان از کودک انتظار داشت که قادر به کشف توانایی ها و استعدادهای خویش برای تحقق خویشتن (نیاز پنجم یعنی خودشکوفایی) باشد. در ادامه ضمن توضیح هر یک از چهار نیاز اساسی کودکان، به تلویحات و کاربرد نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو در برنامه درسی اوان کودکی نیز اشاره می شود

نیاز فیزیولوژیک: در نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو مهم ترین و آشکارترین نیاز کودک، نیازهای فیزیولوژیکی یا جسمی است که شامل نیاز به آب، غذا، خواب، حرارت مناسب و غیره است. تغذیه کودکان در مراکز پیش از دبستان باید یکی از بخش های مهم برنامه روزانه، به خصوص برای کودکان صفر تا سه سال باشد. فعالیت هایی که مبتنی بر موضوعاتی (تم هایی) چون گرما، سرما، و غذا است،  خود بستری برای تحقق نیازهای فیزیلوژیک کودکان است. در واقع در برنامه درسی کودکان نوباوه و نوپا، آموزش و مراقبت باید با یکدیگر تلفیق شوند. همچنین در برنامه درسی باید پیشنهاداتی برای والدین و مربیان درباره تغذیه، بهداشت و سلامت کودکان ارائه شود.
نیاز به امنیت: دسته دیگری از نیازهای اساسی کودک نیاز به امنیت یا ایمنی است که شامل نیاز به داشتن محیطی امن و به دور از تهدید است. در نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو ، بعد از ارضای نیازهای جسمانی، نیازهای مربوط به احساس امنیت، عدم نگرانی خاطر و محیطی ایمن و به دور از تهدید و خطر جای نیازهای قبلی را می گیرند. کودکان باید در محیطی که در آن در حال یادگیری هستند، احساس آرامش کنند و از عوامل تهدید آمیز به دور باشند تا بتوانند به کشف و یادگیری بپردازند.

طبق نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو مربی در برنامه درسی باید محیطی را فراهم سازد که در آن کودکان بدون هرگونه ترس و وحشت از مربی یا دیگر کودکان، به راحتی سوال بپرسند، پاسخ دهند و ایده های خود را مطرح سازنند. در برنامه درسی باید از خطاها و اشتباهات کودکان به عنوان فرصتی برای یادگیری استفاده شود.

یکی از عوامل مهم شکل گیری احساس ایمنی و امنیت کودکان در مهد و یا دیگر محیط های یادگیری، طراحی فعالیت های یادگیری منظم و قابل پیش بینی است (بورلسون و تورون، ۲۰۱۵). در برنامه درسی اوان کودکی باید علاوه بر اینکه فعالیت های کودکان از یک نظم مشخص (و البته دارای انعطاف) پیروی می کند و ترتیب فعالیت های برای کودکان کاملاً روشن و قابل پیش بینی است، نقش مربی نیز به طور روشن و دقیق در برنامه درسی تعریف شود تا بتواند در زمان های ضروری رویه ها و قوانین کلی را به کودکان آموزش دهد یا به آنها در انجام فعالیت ها کمک کنند، چرا که در برنامه درسی اوان کودکی اکتشاف کودکان در محیط باید یک اکتشاف هدایت شده توسط مربی باشد.  علاوه بر موارد اشاره شده که مربوط به امنیت عاطفی کودکان است، در برنامه درسی اوان کودکی باید مراقب بود تا ایمنی و امنیت فیزیولوژیک کودکان بواسطه صدمات و آسیب های فیزیکی و جسمی  ناشی از انجام فعالیت ها به خطر نیفتد

نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو و کاربرد آن در برنامه درسی اوان کودکی

نیاز به عشق و تعلق: منظور از نیاز به عشق و تعلق در نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو ، نیاز کودک به ایجاد روابط متقابل با دیگران و مورد محبت واقع شدن است. حتی رفتارهای غیر اجتماعی و مخلّی که از سوی کودکان سر می زند، می تواند نشانه ای از نیاز کودک به برقراری یک ارتباط گرم و عاطفی باشد. بر این اساس باید  در خصوص ارتباط و مدیریت رفتار کودک، به خصوص کودکان با نیازهای خاص، از دانش کافی برخوردار باشد. از طرفی، با توجه به نقش خانواده به خصوص مادران در ارضای نیاز کودکان به ایجاد ارتباط، محبت کردن و مورد محبت واقع شدن، باید برنامه ها و فعالیت هایی برای مشارکت والدین تعریف شود. همچنین توجه و پرورش مهارت های اجتماعی و ارتباطی کودکان خود می تواند منجر به تحقق بخشیدن نیاز کودک به عشق و تعلق گردد.

نیاز به عزت نفس یا حرمت خود: در نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو ، پس از آنکه نیازهای سطح سوم کودک ارضا شدند، نوبت به نیازهای مربوط به به عزت نفس یا احترام به خود یعنی نیاز به قدرشناسی خود و مورد قدرشناسی از طرف دیگران واقع شدن، می رسد. منظور از این نیازها آن است که کودک احتیاج دارد تا در خانه و مهد مورد احترام و قدردانی دیگران واقع شود و خود نیز تصور مثبتی از خود داشته باشد.

طبق نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو در برنامه درسی اوان کودکی، مربی باید از هر فرصتی استفاده کند تا رفتارهای مثبت کودک را تشویق و تقویت کند، بازخوردهای فردی و مثبت ارائه دهد، اشتباهات و شکست کودک را بپذیرد و با مقایسه کردن کودک با خودش، پیشرفت او را تحسین کند. از طرفی، فعالیت های یادگیری برنامه درسی باید چه در طراحی و چه در اجرا متناسب با سطح توانایی ها و نیازهای کودک باشد. این امر در نهایت منجر می شود کودکان موفقیت بیشتری را تجربه کنند؛ عاملی که در رشد و تقویت عزت نفس کودکان بسیار مهم است.

مقالات مرتبط:

• رویکرد آموزشی خواهران مک میلان در آموزش به کودکان
• کاربرد نظریه اریکسون در آموزش اوان کودکی (پیش از دبستان)
• نظریه رشد و تحول شناختی پیاژه و کاربرد آن در برنامه درسی پیش از دبستان
• دیدگاه فرهنگی-تاریخی ویگوتسکی در حوزه تربیت اوان کودکی (پیش از دبستان)
 روش آموزشی والدورف در تربیت اوان کودکی: تاریخچه، مبانی و اصول

•  ماهیت و مفهوم چارچوب برنامه درسی پیش از دبستان (اوان کودکی)
•  رویکرد بانک استریت در تربیت اوان کودکی: آشنای با دیدگاه لوسی اسپراگ میچل
•  الگوی مونته سوری در آموزش
•  الگوی های اسکوپ
•  برنامه درسی خلاق در پیش دبستان:تاریخچه، مبانی نظری و ویژگیها
•  روش مناسب به لحاظ تحولی (DAP) در آموزش به کودکان
• رویکردهای برنامه درسی در پیش دبستان: شش رویکرد مهم

نظرات