رویکرد های اسکوپ: 10 محتوای یادگیری و نقش مربیان های اسکوپ

رویکرد های اسکوپ: ۱۰ محتوای یادگیری و نقش مربیان های اسکوپ

در مراکز مبتنی بر رویکرد های اسکوپ برنامه های متنوع و متعددی برای آموزش کودکان وجود دارد. البته جریان آموزش در رویکرد های اسکوپ با نمونه های آموزشی برنامه های رفتارنگرها کاملاً متفاوت است. هیچ برنامه ای منطبق بر حفظ کردن نیست. بلکه می کوشند که نظام فکری، استدلال، منطق و رشد عقلانی کودک را پایه ریزی کنند. به همین دلیل بیش از هر چیز فرصت هایی را برای استدلال کودکان در شناخت مسائل و رخدادها به وجود می آورند.

در رویکرد های اسکوپ برای هر حرکت، هر فعالیت و یا هر تصمیمی که کودک می گیرد، دلیل و برهان خواسته می شود و کودک ترغیب می شود که برای هر تصمیم و انتخاب، دلایل خود را بیان کند. بدین ترتیب کودک آموزش میبیند که برای هر بخش از تصمیم های زندگی خود دلایلی را روشن و مشخص کند و پس از مدتی کودک می آموزد که نمی تواند بدون دلیل و برهان هر انتخابی کند.

رویکرد های اسکوپ

با تمام این ها مراکز و پیش دبستانی های مبتنی بر رویکرد های اسکوپ روی ۱۰ حیطه یادگیری با کودکان کار می کنند. به عبارت دیگر در رویکرد های اسکوپ محتوای یادگیری یعنی آنچه که کودکان می آموزند در ده حیطه قرار می گیرند که عبارتند از: نمایش خلاق؛ زبان آموزی و سودآموزی؛ ابتکار عمل و روابط اجتماعی؛ حرکت؛ موسیقی؛ طبقه بندی؛ مجموعه سازی؛ عدد؛ فضا و زمان. در شکل زیر این حیطه های یادگیری در رویکرد های اسکوپ نشان داده شد.

با این که این ده محتوای یادگیری در رویکرد های اسکوپ مشخص شده است، اما در تمام برنامه ها و فعالیت های درسی، کودکان به استقلال فکری، یادگیری فعال و نگرش توانستن و انجام دادن ترغیب می شوند. در رویکرد های اسکوپ پیوسته تلاش می شود که کودکان کنجکاو و با ذهنی فعال پرورش دهند. در عین حال اساس این درس ها در رویکرد های اسکوپ ، ایجاد اعتماد به نفس و ارتقای شایستگی های کودک در زندگی فردی و اجتماعی است. به طوری که بتواند در زندگی فردی تمامی این آموزش ها را نشان بدهد و از آنها استفاده کند.

رویکرد های اسکوپ و 10 محتوای یادگیری در آن

در این جا بخشی از دروس مهم و پایه ای در رویکرد های اسکوپ باهم مرور می کنیم.

آموزش ریاضی در رویکرد های اسکوپ

ریاضی یکی از مهم ترین فعالیت های آموزشی برا ی کودکان در مراکز مبتنی بر رویکرد های اسکوپ است. در رویکرد های اسکوپ مفاهیم و مهارتهای پایه ریاضی از طریق آموزش مستقیم به کودکان انتقال داده نمی شود، بلکه سعی می شود که با برداشت کودک از روابط موجود بین قضایا در چارچوب های منطقی کودک را به کشف راه حل های مختلف رهنمون کند.

در رویکرد های اسکوپ در آموزش ریاضی به کودکان هم به مهارت ها و هم به فرآیند توجه می شود. با این آگاهی که یادگیری مهارت ها و مفاهیم ریاضی فقط به واسطه کار فعال کودک و ارتباط مستقیم با اشیاء امکان پذیر است، به همین دلیل آموزش ریاضی از طریق کار فعال یا اشیاء آموزش داده می شود. بدین ترتیب مهارت هایی مانند آشنایی با اعداد، شمارش، طبقه بندی، ردیف بندی، مجموعه سازی و آشنایی مقدماتی با کلیت ها را با کودکان کار می کنند و تلاش می شود تا کودکان را با مهارت هایی مانند پیش بینی، تخمین زدن و پیدا کردن راه حل آشنا کنند.

از آنجا که ریاضی جایگاه ویژه ای در مراکز مبتنی بر رویکرد های اسکوپ دارد، تقریبا هر روز یک ساعت با کودکان ریاضی کار می شود.

آموزش علوم در رویکرد های اسکوپ

بسیاری از مفاهیم پایه علوم و ریاضی با هم مشترک است، بدین ترتیب آموزش علوم نیز جایگاه مهمی در در رویکرد های اسکوپ دارد. علوم و آموزش علوم فرآیندی است که کودک را یاری می دهد تا از طریق کشف محیط پیرامون و قوانین موجود در آن به نتیجه گیری و استدلال دست یابد. کار درباره چرایی، چگونگی، تغییر، تبدیل، علیت، و… بخشی از آموزش علوم است.

در رویکرد های اسکوپ مهارت های اصلی در آموزش علوم بر فرآیندهای علمی زیر متمرکز است:

مشاهده؛ جمع آوری اطلاعات؛ طبقه بندی؛ آزمایش شامل اندازه گیری؛ تجربه و تحلیل؛ پیش بینی؛ کنترل تغییرات؛ اجرا؛ گزارش و نتایج.

در رویکرد های اسکوپ در دوره پیش دبستانی اگرچه روی تقویت حواس پنجگانه بسیار کار می شود، اما مفاهیمی مانند محیط، شکل و ساختار، انرژی، تغییرات و اشکال مختلف زندگی و موجودات زنده نیز با کودکان کار می شود.

آموزش علوم در رویکرد های اسکوپ

آموزش حرکت در رویکرد های اسکوپ

در فعالیت های پیش دبستانی مبتنی بر رویکرد های اسکوپ توجه به حرکت روز به روز از اعتبار بیشتری برخوردار می شود. حرکت در رویکرد های اسکوپ فقط به معنای رشد حرکتی و یا جسمی نیست. بلکه روش سازنده ای برای شکل­ دهی هماهنگ بین جسم، شناخت، فکر وزبان است. در رویکرد های اسکوپ حرکت سرآغاز پرورش ذهن است و کمک می کند تا از طریق حرکت اندام های مختلف بدن و هماهنگی و تعادل، بخش های مختلف مغز فعال شود. بدین منظور در رویکرد های اسکوپ در بخش حرکت سعی می شود که موارد و فعالیت های زیر مورد توجه قرار بگیرد:

* آگاهی جسمانی: کمک به کودک برای آگاه شدن از موقعیت جسمانی، مهارت های بدنی و شیوه های کاربرد هریک از این اندام،

* آگاهی زبانی: کودک وقتی حرکتی را انجام می دهد، لازم است نام آن حرکت را براساس نوع عمل مربوطه بداند و آن را بیان کند،

* آگاهی فضایی: وقتی کودک حرکتی را تجربه می کند، میزان ارتفاع، جهت، اندازه، مقدار و… آن حرکت را براساس بدن خود و جایگاه فضایی ای که در آن قرار دارد می شناسد،

* آگاهی زمانی: کودک به واسطه هر نوع حرکت، می آموزد که آن حرکت چقدر کند و یا سریع بوده است. در چه دوره زمانی اجرا شده و یا به طول انجامیده است. حتی پس از مدتی می آموزد که این حرکت با توجه به حرکت های قبلی خود چقدر سریع تر شده است.

به عبارت دیگر مجموعه این آگاهی ها نشان می دهد که حرکت موجب می شود تا کودک به ادراک شناختی دست پیدا کند و بر آن مسلط شود.

نکته مهم در رویکرد های اسکوپ تلفیق حرکت با کلاس هایی چون ریاضی، علوم، سوادآموزی است. یعنی می توان در تمام فعالیت ها از این برنامه بهره برد و استفاده کرد.

سوادآموزی در رویکرد های اسکوپ

در سوادآموزی خواندن و نوشتن دو رکن بسیار مهم محسوب می شود و از آنجا که این دو رکن در زندگی از جایگاه مهمی برخوردار است، به شکل مشخص تری در رویکرد های اسکوپ با کودکان کار می شود. به هر حال سوادآموزی یکی از راه های دسترسی به اطلاعات و یادگیری است. امروزه بدون توانمندی در سوادآموزی نمی توان به خوبی اطلاعات پیچیده دنیای امروزی را به دست آورد.

البته ماجرای سوادآموزی فرآیندی است که از نوزادی شروع می شود و تمرین های بسیار ساده ای با کودکان می شود تا آنان بتوانند از طریق نشانه شناسی و کدبندی به تصویر خوانی برسند. به عبارت دیگر خواندن را به شکل های مختلف تجربه کنند. این کار به نوعی زمینه ساز برای آشنایی با سوادآموزی است.یکی از بهترین فعالیت ها خواندن کتاب های تصویری است.

سوادآموزی یک فرآیند شناختی است. یعنی کودک به جایگاهی می رسد که لازم است حرف های خود را برای دیگران بنویسد و یا پیام های دیگران را بخواند. تا زمانی که کودک این ضرورت را درک نکند و یا علاقمند به این ارتباط گیری نشود، نمی تواند در مسیر خواندن و نوشتن قرار بگیرد. آموزش خواندن و نوشتن از آنجایی آغاز می شود که کودک نسبت به شناخت دنیا ابراز علاقمندی کرده باشد. یعنی موضوع مورد علاقه کودک موجب می شود تا خواندن و نوشتن شکل بگیرد.

نقش مربی در رویکرد های اسکوپ

مربی در در رویکرد های اسکوپ بیش از هر چیز ناظر به فعالیت های کودک است. مربی در رویکرد های اسکوپ به گونه ای آموزش می بیند که بتواند رفتار کودک را ببیند، در پذیرش رفتارهای او باشد و فرصت های بیشتری را برای رفتارهای او را فراهم کند. این پذیرش موجب می شود تا آنان بتوانند نیاز، خواسته ها و علایق کودکان را ببینند و براساس آن برنامه ریزی کنند. پذیرش رفتارها موجب می شود تا کودکان بهتر خود را عیان کنند.

مربیان رویکرد های اسکوپ معتقدند وقتی رفتار کودکان قضاوت می شود، وقتی آنان مورد نقد و بررسی قرار می گیرند و وقتی کودکان مجبور به اصلاح و تغییر می شوند، کم تر خواسته ها و علایق خود را بیان می کنند. چون مربی در رویکرد های اسکوپ کودکان را سرکوب نمی کند، کودکان به راحتی بخش های مختلف خود را به مربی و بزرگسالان نشان می دهند. در نتیجه مربی بهتر می تواند به شناخت و کشف کودکان دست یابد و سپس براساس این شناخت برنامه ریزی کند.

ارتباط مربی با کودکان در رویکرد های اسکوپ فوق العاده قوی، نزدیک و صمیمی است. هیچ کودکی به بهای تحقیر و یا سرزنش کردن کودکی دیگر تشویق نمی شود. در رویکرد های اسکوپ همهی کودکان به واسطه کاری که انجام می دهند تایید می شوند و ترغیب می شوند تا بتوانند به کارهای مهم خود ادامه دهند.

نقش مربی در رویکرد های اسکوپ

در رویکرد های اسکوپ مربی درصدد درک منظور کودک است

در رویکرد های اسکوپ مربی همواره باید هوشیار باشد که از رفتارها، حرف ها، اعتراض ها و نکاتی که کودک بیان می کند و یا نشان می دهد منظور اصلی کودک را درک کند. مربی در رویکرد های اسکوپ از هر اتفاق، مجموعه ای از پرسش ها را با خود در میان می گذارد:

چرا اینگونه کرد؟

چه شد که این کار رخ داد؟

کودک در چه موقعیتی قرار دارد؟

مشکل اصلی چیست؟

ممکن است هدف دیگری داشته باشد؟َ

احتمال دارد که بخواهد چیز دیگری بگوید؟

و…

بدین ترتیب مربی در رویکرد های اسکوپ فقط یک روی ماجرا را نمی بیند. بلکه سعی می کند از زوایای مختلف ماجرا را بررسی کند.

در رویکرد های اسکوپ مربی از کودک حمایت می کند.

در رویکرد های اسکوپ مربی در تمام مراحل کار از کودک حمایت می کند. حمایت فقط بدین معنی نیست که از کودک مراقب می کند. بلکه به حرف ها، تفکر، خواسته ها و مسائل کودک گوش می دهد و در قدم اول هر رفتار، حرف و یا نکته کودک را تایید می کند و به عنوان یک حامی در کنار کودک است.

در رویکرد های اسکوپ مربی مرتب به کودک گوش می دهد. کارشناسان رویکرد های اسکوپ معتقدند که گوش دادن به کودک موجب تقویت در یادگیری او می شود. به همین دلیل مربیان و معلمان به همان اندازه نیز با کودک حرف می زنند. ارتباط دو جانبه ای به وجود می آید که این ارتباط در نهایت به سود هر دو طرف است.

مربی رویکرد های اسکوپ از میان حرف هایی که با کودک می زند، متوجه علایق، شیوه فکر کردن و نوع اندیشه ی کودک می شود.

رویکرد های اسکوپ

در رویکرد های اسکوپ مربی کودک را در فعالیت همراهی می کند

مربی در تمام مراحل همراهی هوشمند و آگاه برای کودک است. یعنی معلم در این سیستم به عنوان یک دانای مطلق وارد میدان نمی شود. مربی در کنار کودک بسیاری از کارها را به همان شیوه ی او انجام می دهد. شاید درست تر بتوان گفت که مربی یک آینه است که رفتار کودک را دوباره به خود او نشان می دهد. و حتی در انجام آن کار کودک را همراهی می کند. اگر کودک با لگوها مشغول بازی شود، مربی نیز با او همراه می شود، اگر میل داشته باشد که خواندن و نوشتن را تمرین کند، معلم نیز با او همراهی می کند.

این کار بدین سبب است که همراهی مربی و معلم موجب می شود تا رفتار و فعالیت کودک به سطح آگاهی وارد شود. تعبیر آینه برای رفتار مربی تعبیر بسیار تغییر و مناسبی است. چون آینه گونه بودن موجب می شود تا فرد بهتر خود را ببیند و نسبت به خود آگاه تر است.

ارزشیابی برنامه و کودکان در رویکرد های اسکوپ

در رویکرد های اسکوپ ارزشیابی برنامه های آموزشی توسط معلمین و کارکنان مراکز آموزشی به طور مستمر وجود دارد. با این که ابزار مختلفی برای ارزیابی برنامه ها طراحی شده است، اما از دید برنامه ریزان آموزشی مشاهده مهم ترین و معتبرترین ابزار ارزیابی است. مشاهده کودکان در تمام طول روز، هفته و ماه موجب می شود تا بتوان مسیرهای حرکت و رشد او را بررسی و ارزیابی کرد. معلم ها هرروز موظف به تهیه گزارش های روزانه از جایگاه کودکانی هستند که با آنها کار می کنند. سپس این گزارش های روزانه مورد بررسی، تحلیل و ارزیابی قرار می گیرند.

بدین ترتیب در رویکرد های اسکوپ بیش از آن که معلمان و مربیان درگیر تست های مختلف و اندازه گیری های کمی شوند، سعی می کنند هرچه بیشتر با شیوه های  مشاهده دقیق تر آشنا شوند و دیدن دقیق تر کودکان را تمرین و تجربه می کنند.

سنجش کودکان در رویکرد های اسکوپ

رویکرد های اسکوپ نمونه ای از کودک محوری

مراکز آموزشی مبتنی بر رویکرد های اسکوپ (مهدهای کودک و مدارس) نمونه کامل و دقیقی از کودک محوری هستند. شاید به جرآت بتوان گفت که هیچ نظام آموزشی ای تاکنون موفق نشده است که کودک محوری را تا این حد کامل، دقیق و همه جانبه ببیند و اجرا کند، امتیاز دیگر این رویکرد های اسکوپ با الگوهای مشابه خود که عنوان کودک محوری را با خود دارند، تمرکز بر تحول روانی از دیدگاه پیاژه است. تا به امروز هیچ روان شناسی موفق نشده است که با دقت و در عین حال با نگاهی علمی مراحل رشد شناختی و ذهنی کودکان را تبیین کند. از آنجا که یکی از اصول دیدگاه پیاژه فعالیت مستقیم و بی واسطه کودک با موضوع است و این که خود کودک باید به شیوه خود به درک آن برسد، به نوعی انحصاری ترین الگو و روشی است که به کودک محوری به معنای صحیح آن نزدیک شده است.

خلاقیت بالا، اعتمادبه نفس بی نظیر، کشف توانایی ها و کار مداوم روی استعدادها و در نهایت موفقیت کودک در صحنه های زندگی در بزرگسالی محصول رویکرد های اسکوپ است.

برای شناخت بیشتر رویکرد آموزشی های اسکوپ مطالعه مقالات زیر را به شما پیشنهاد می دهیم:

الگوی های اسکوپ چیست و عناصر کلیدی آن کدامند؟

برنامه روزانه مراکز های اسکوپ : طراحی- انجام – مرور

رویکرد آموزشی های اسکوپ و چهار اصل مهم در یادگیری فعال

نظرات