تربیت اوان کودکی

تربیت اوان کودکی (ECE) و مفهوم آن در ایران و جهان

نبود اصطلاحات روشن و دقیق، یکی از مهمترین چالش هایی است که حوزه آموزش کودکان خردسال با آن مواجه است.  پیش دبستان[۱]، مهد کودک[۲]، کودکستان[۳]، پیش ازکودکستان[۴]، مرکز مراقبت روزانه[۵]، مراکز مراقبت از کودک[۶]، مهد­کودک روزانه[۷]، و مراکز کودکان، از جمله نام های رایج در حوزه آموزش کودکان خردسال می باشند که برای هریک از آنها در کشورهای مختلف دنیا و حتی در درون یک کشور تعاریف متفاوتی ارائه شده است. در این مقاله قصد داریم تربیت اوان کودکی (ECE) و مفهوم آن در ایران و جهان بپردازیم: اینکه تربیت اوان کودکی (ECE)  در ایران به چه معناست؟ و در خارج از ایران تربیت اوان کودکی (ECE)  شامل چه دوره و آموزش هایی است و تفاوت آن با پیش دبستان ؛ مهد کودک ؛کودکستان؛ پیش ازکودکستان ؛ مرکز مراقبت روزانه؛ مراکز مراقبت از کودک ؛ مهد­کودک روزانه و مهد کودکان چیست؟

اصطلاحی جامع تری که معمولا در حوزه آموزش کودکان خردسال استفاده می شود، “آموزش و پرورش دوران اولیه کودکی[۸]“، “تربیت اوان کودکی”  (و یا آموزش و پرورش و مراقبت دوران اولیه کودکی[۹]) است. به عبارت دیگر، تمای اشکال آموزش و مراقبتی که برای کودکان خردسال ارائه می شود (مهد کودک، کودکستان، پیش دبستان و … ) جزئی از آموزش و پرورش دوران اولیه کودکی (تربیت اوان کودکی) محسوب می شوند.

بر حسب اینکه چه سنی را به لحاظ تحولی دوران اولیه کودکی بنامیم، تعاریف که از آموزش و پرورش دوران اولیه کودکی ارائه می شود متفاوت خواهد بود. برای مثال انجمن ملی آموزش کودکان خردسال[۱۰]، (۲۰۰۹)، دوره اولیه کودکی[۱۱] را دوره سنی بین تولد تا هشت سالگی تعریف می­کند، از این رو آموزش و پرورش دوران اولیه کودکی (تربیت اوان کودکی)، برنامه ­هایی است که برای این گروه از کودکان طراحی می­شود. با این حال در بسیاری از کشورها (از جمله فنلاند)، آموزش و پرورش دوران اولیه کودکی، شامل تمامی برنامه های آموزشی و پرورشی است که به کودکان قبل از ورود به دوره رسمی و اجباری مقطع ابتدایی (مدرسه) ارائه می شود.

تربیت اوان کودکی

تربیت اوان کودکی در ایران

در ایران نیز برای حوزه آموزش کودکان خردسال از مفاهیم و تعاریف متعدد و متفاوتی استفاده شده است.

در راهنمای برنامه و فعالیت های آموزشی و پرورشی دوره پیش ­دبستانی (وزارت آموزش و پرورش، ۱۳۸۹) دوره پیش دبستانی به این شکل تعریف شده است: “به دوره دو ساله­ای اطلاق می­شود که کودکان گروه سنی ۴ تا ۶ سال را تحت پوشش قرار می­دهد”.

همچنین در سند برنامه درسی ملی ایران (۱۳۹۱، ص ۴۶) تعریف دوره پیش­ دبستان اینگونه بیان شده است: ” دوره پیش­ دبستان در ایران به دوره دو ساله رسمی و غیراجباری اطلاق می­ شود که کودکان گروه سنی ۵ و ۶ سال را تحت پوشش برنامه ­های آموزشی و تربیتی قرار می­دهد.

چنانچه از تعاریف فوق پیداست، این تعاریف تنها محدود به دوره “پیش دبستان” می باشد نه “پیش از دبستان”چرا که دوره “پیش از دبستان”، تنها محدود به دوره یک یا دو ساله قبل از دبستان نیست بلکه این دوره تمامی کودکا صفر تا شش سال را تحت پوشش قرار می دهد. به عبارت دیگر، “پیش از دبستان”، معادلی دیگر برای “آموزش و پرورش دوران اولیه کودکی” در ایران است. (به سخن دیگر، به نگاه نگارنده آموزش و پرورش دوران اولیه کودکی یا تربیت اوان کودکی در ایران عبارت است از تمامی فعالیت های آموزشی و پرورشی که برای رشد و تحول همه جانبه کودکان صفر تا شش سال ارائه می شود).  لذا “پیش دبستان” تنها بخشی از (زیر مجموعه ای از) دوره پیش از دبستان (تربیت اوان کودکی) است.

سازمان بهزیستی کشور (۱۳۹۵) به این مسئله توجه داشته است و ضمن معادل قرار دادن مهد کودک با  ” آموزش و پرورش دوران اولیه کودکی” (تربیت اوان کودکی)، مهد کودک را اینگونه تعریف نموده است:”مهد کودک به مرکزی گفته می شود که مسئولیت مراقبت و فرآیند یاددهی-یادگیری کودکان در ابعاد زیستی، روانی و اجتماعی را بر عهده دارد و با فراهم کردن فرصت ها و تجارب یادگیری متنوع برای کودکان از سن شش ماه تا قبل از سن ورود به دبستان تحقق این مهم را فراهم می کند.

مهد کودک ها به انواع مختلف تقسیم می شوند که از جمله آنها می توان به مهد شهری، روستا مهد، مهد کودک تمام وقت، مهد کودک نیمه وقت، مهد کودک پاره وقت، مهد کودک شبانه روزی و مهد کودک غیر انتفاعی اشاره کرد”.

مقالات مرتبط:

• دیدگاه فرهنگی-تاریخی ویگوتسکی در حوزه تربیت اوان کودکی (پیش از دبستان)
رویکرد تحولی در برنامه درسی دوره پیش از دبستان (اوان کودکی)
•  ماهیت و مفهوم چارچوب برنامه درسی پیش از دبستان (اوان کودکی)
•  رویکرد بانک استریت در تربیت اوان کودکی: آشنای با دیدگاه لوسی اسپراگ میچل
•  الگوی مونته سوری در آموزش
•  الگوی های اسکوپ
•  برنامه درسی خلاق در پیش دبستان:تاریخچه، مبانی نظری و ویژگیها
•  روش مناسب به لحاظ تحولی (DAP) در آموزش به کودکان
• رویکردهای برنامه درسی در پیش دبستان: شش رویکرد مهم

 

منبع: قاسم تبار، سید نبی الله. (۱۳۹۵). طراحی و اعتبارسنجی الگوی برنامه درسی موسیقی دوره پیش دبستان ایران. رساله دکتری، منتشر نشده، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی

[۱] . Preschool

[۲] . Nursery school

[۳] . kindergarten

[۴]. Pre-kindergarten

[۵] . Daily Care Center

[۶] . Child Care Centers

[۷] . Day Nursery

[۸] . early childhood education (ECE)

[۹] . early childhood education and care (ECEC)

[۱۰] .  National Association for the Education of Young Children (NAEYC)

[۱۱] . Early childhood

نظرات